Fidye yazılımı bulaştıysa ne yapmalı? İlk adımlar

Fidye yazılımı nedir, nasıl fark edilir?

Fidye yazılımı bilgisayardaki belgeleri, fotoğrafları ve diğer dosyaları şifreler. Dosyalar açılmaz hâle gelir, uzantıları değişebilir. Ekranda ya da bir metin dosyasında, parayla karşılığında dosyaların açılacağı vaat edilir.

Tipik belirtiler şunlardır:

• Dosyalar açılmıyor ve tuhaf uzantılar almış.
• Her klasörde aynı metin dosyası var.
• Duvar kâğıdı değişmiş ve bir ödeme mesajı gösteriyor.
• Bilgisayar çok yavaş ve disk sürekli çalışıyor.

İlk dakikalarda ne yapılmalı?

Hızlı ama sakin davranmak önemlidir. Sıra şöyledir:

1. İnternet bağlantısını kesin. Kabloyu çekin ya da Wi-Fi'ı kapatın. Böylece zararlının yayılması ve veri göndermesi zorlaşır.
2. Aynı ağdaki diğer bilgisayarlara ve paylaşılan disklere bakın. Onlarda da belirti varsa onları da ağdan ayırın.
3. Harici disk ve USB yedeklerini hemen çıkarın. Yedeklerin de şifrelenmesini önlemek önemlidir.
4. Ekranı ve notu telefonunuzla fotoğraflayın. Tanıma ve teşhis için işe yarar.
5. Dosyaları silmeyin ya da yeniden adlandırmayın.
6. Şifreleme hâlâ sürüyorsa bilgisayarı kapatmak yayılmayı durdurabilir. Emin değilseniz önce ağı kesin ve bize yazın.

Fidyeyi ödemeli miyim?

Ödemeyi genellikle önermeyiz. Gerekçeleri açık:

• Ödeme yapsanız bile dosyaların geri geleceğinin hiçbir güvencesi yoktur.
• Ödeme saldırganları yeniden denemeye teşvik eder.
• Bazı saldırganlar anahtar verse bile dosyalar eksik açılabilir.
• Para bir suç faaliyetini finanse eder.

Kararı sizin vermeniz gerekir. Ama önce başka çıkış yollarını inceleyin.

Dosyaları geri almanın yolları var mı?

Seçenekler duruma göre değişir ve hiçbiri kesin sonuç garantisi vermez:

• Temiz bir yedek: Yedeklerinizin şifrelenmediğinden eminseniz en güvenli yol, sistemi temizleyip dosyaları yedekten geri yüklemektir. Bu yüzden yedekleme düzeni büyük önem taşır.
• Ücretsiz çözücüler: Bazı fidye yazılımı aileleri için güvenlik araştırmacıları ücretsiz çözücü araçlar yayınlar. "No More Ransom" adlı uluslararası proje bu tür kaynakları toplar. Her varyant için bir çözüm bulunmaz.
• Bulut sürümleri: Bazı bulut hizmetleri dosyaların eski sürümlerini bir süre saklar.
• Gölge kopyalar: Zararlı bunları silmediyse eski sürümler kurtarılabilir. Bunu bilgisayarı değiştirmeden denemek gerekir.

Bu seçeneklerin hiçbiri çalışmazsa, şifrelenmiş dosyaları ileride çözücü çıkması ihtimaline karşı bir yerde saklamak ve sistemi temiz kurmak makul bir yoldur.

Bilgisayarı temizlemek ve yeniden güvenli hâle getirmek

Dosyaların durumu netleşince sistem temizlenmelidir. Zararlı yazılım bilgisayarda kalırsa tekrar şifreleme yapabilir. Çoğu zaman güvenli yol, dosyaların ayrıca saklanması ve Windows'un yeniden kurulmasıdır. Ayrıntılı adımlar için format atma sayfasına bakabilirsiniz. Hafif bulaşmalar için virüs temizleme rehberi de işe yarar.

Dosyalarınızı kendi başınıza kurtarmaya çalışırken yanlışlıkla şifreli verileri silmek ya da değiştirmek ihtimal kaybettirebilir. Bu yüzden emin olmadıkça bilgisayarı kullanmayı bırakın.

Olayı bildirmek gerekir mi?

Bir kurumun ya da işyerinin verileri etkilendiyse hukuki yükümlülükler doğabilir. Kişisel veri içeren bir sistemse veri sorumlusu olarak hareket ediyorsunuz demektir. Ayrıca yerel siber suç birimlerine başvurabilirsiniz. Hukuki konularda bir uzmana danışmanızı öneririz.

Serviste fidye yazılımı sonrası ne yapılır?

Önce cihaz izole edilir ve dosyaların durumu belirlenir. Hiçbir dosya silinmeden hangi yedeklerin sağlam olduğuna bakılır. Çözücü araçların uygun olup olmadığı araştırılır. Sistem temiz kurulur, güvenlik açıkları kapatılır ve gelecekte yeniden yaşamamanız için sade bir yedekleme planı anlatılır. Sonuç garanti edilemez; bunu baştan açıkça söyleriz.

Sık sorulan sorular